Rehabilitacja historycznej dzielnicy Mursfreesboro

Rehabilitacja historycznej dzielnicy Mursfreesboro - jako udany przykład działań z udziałem lokalnej społeczności. Adaptacja metody z wykorzystaniem komputera jako narzędzia komunikacji.

Małgorzata Hanzl, dr inż. arch.

English abstract in the Category Articles in English

Artykuł publikowany w materiałach pokonferencyjnych konferencji Samorządy w ochronie miast zabytkowych, Zamość - Krasnobród, 3-4 czerwca 2004

W latach osiemdziesiątych XX w. w teorii i praktyce gospodarowania przestrzenią upowszechniły się idee planowania uspołecznionego. Efektem tych przemian są z jednej strony zapisy w przepisach planistycznych różnych krajów mówiące o udziale mieszkańców w planowaniu, z drugiej zaś powstanie mechanizmów pozwalających na realizację idei partycypacji. Praktyki partycypacji społecznej spotkały się jednak z krytyką jako czasochłonne i mało efektywne (Piano R. 2003), idealistyczne i nie uwzględniające rzeczywistej równowagi sił politycznych (Pløger J. 2001). Obecnie obserwujemy renesans idei partycypacji związany z kształtowaniem się społeczeństwa obywatelskiego. Współczesne tendencje planowania przestrzennego zmierzają w kierunku traktowania urbanistyki jako procesu politycznego, w którym uczestniczą wszystkie grupy zainteresowane efektami planowania. Takie podejście opisywane jest w literaturze jako teoria planowania komunikacyjnego (Healey P. 1997, Innes J. 2000). Mówi się również o „kulturowym podejściu do problemów urbanistycznych”. (Heczko-Hyłowa E. 1998) i o planowaniu interaktywnym (Zimnicka A. 1998). Wszystkie te, zbliżone do siebie teorie podkreślają rangę i znaczenie aktywnego uczestnictwa obywateli w procesie planowania.

Fig. 1. Ilustracje działań pokazujące proponowany wygląd miejsca: 1. ukrycie parkingu; 2. poszerzenie chodnika.
(Sanoff H. 1978, str.134)

Celem niniejszego referatu jest zapoznanie się ze wszystkimi etapami działań podejmowanych przy okazji projektu rehabilitacji dzielnicy historycznej miasteczka Murfreesboro w Północnej Karolinie (USA) i próba odpowiedzi na pytanie - na ile procedury stosowane wówczas dałoby się dostosować i upowszechnić we współczesnych warunkach postępu technologii, związanych z możliwościami wykorzystania komputera jako narzędzia komunikacji i prezentacji? Ponadto, autorka referatu chciałaby poprzez swoją prezentację dokonać oceny, czy i na ile tego rodzaju praktyki są możliwe do wprowadzenia w życie w warunkach polskich. Problemy i tematyka poruszane w referacie mogą stać się przyczynkiem do podjęcia szerszej dyskusji dotyczącej możliwości oraz celowości tego rodzaju działań jako istotnych w dobie kształtowania się w naszym kraju społeczeństwa informacyjnego, oraz społeczeństwa obywatelskiego.

Historia projektu rehabilitacji.

Program rehabilitacji dzielnicy historycznej miasteczka Murfreesboro stanowił jeden z wielu przykładów działań podejmowanych w okresie najintensywniejszego rozwoju idei partycypacji. Projekt został zakończony sukcesem. Całość przedsięwzięcia została opisana w pracy autorstwa prof. Henry’ego Sanoff’a Designing with Community Participation . Projekt rozpoczął się pod koniec lat 60-tych, kiedy to pod przewodnictwem lokalnej organizacji historycznej ( Murfreesboro Historic Association - MHA), odnowiono i zaadoptowano do nowych celów kilka starych, znaczących historycznie budynków. Mniej więcej w tym samym czasie ustanowiono w pobliżu centrum miasta dzielnicę historyczną złożoną z 12 bloków. Zadanie kontroli nad jej rozwojem przypadło w udziale Komisji ds. Dzielnicy Historycznej (Historic District Commission). W ciągu kolejnych dziesięciu lat MHA sfinansowało dwa inne projekty zmiany użytkowania budynków ze środków publicznych, zachęciło osoby prywatne do restauracji sześciu starych domów, nabyło kilka działek w obrębie dzielnicy historycznej dla uzyskania możliwości relokalizacji zagrożonych budynków, oraz uzyskało wsparcie władz federalnych dla projektu. O przygotowanie planu, który umożliwiłby MHA podejmowanie decyzji w sposób bardziej efektywny, oraz wskazałby kierunki dotyczące przyszłości dzielnicy historycznej została poproszona pracownia urbanistyczna (Community Development Group CDG) działająca w Szkole Projektowania na Uniwersytecie Stanowym Północnej Karoliny (School of Design, North Carolina State University). Dla przygotowania planu zorganizowano kilka spotkań MHA, podczas których za pomocą specjalnie pomyślanych narzędzi podjęto próby sprecyzowania intencji członków dotyczących generalnych kierunków działania oraz określenia priorytetów dotyczących celów. Następnie ogłoszono publiczne wyłożenie planu. To pozwoliło na przeegzaminowanie najważniejszych zadań wytyczonych w planie, oraz na zebranie opinii i uwag krytycznych dotyczących alternatywnych kierunków działania możliwych dla każdego z zadań. W rezultacie powstał plan, który stanowił wynik zestawienia danych zebranych w czasie tych spotkań oraz diagnozy istniejących warunków środowiska, uwarunkowań technicznych, prawnych etc. Plan skonstruowany został w taki sposób, aby pozwolić na wprowadzanie zmian w zależności od dostępnych w danym momencie środków lub w miarę ewoluowania celów MHA. Zmieniające się w czasie potrzeby użytkownika stanowiły centralny element planu. Wyznaczając nowe zadania i definiując kolejne alternatywy i procedury implementacji użytkownicy mieli możliwość zmiany planu w momencie, kiedy w ich odczuciu pojawiała się taka potrzeba.

Proces powstawania planu.

Jako pierwszy opracowano plan rehabilitacji dzielnicy historycznej. W następnej kolejności powstał projekt połączenia dzielnicy handlowej (Central Business District CBD) z dzielnicą historyczną. W obu projektach występują podobne elementy oraz zastosowano analogiczne metody postępowania. Każdorazowo plan potrzebny był dla ustalenia jak wydawać ograniczone środki w sposób najbardziej efektywny; jak zachować zasoby o znaczeniu historycznym oraz jak promować zalety miasta aby ludzie chcieli tam mieszkać. Obok uwarunkowań fizycznych (zabudowa, wykorzystanie terenu, etc.) istotne były również uwarunkowania społeczne (dane statystyczne, cele klientów, preferencje grup społecznych). Pierwszy etap prac nad planem polegał na identyfikacji celów. Dla sporządzenia planu kluczowym zagadnieniem było ustalenie hierarchii wartości użytkownika. Dla identyfikacji celów wykorzystano strategię gry. Przeprowadzona została seria dyskusji z mieszkańcami i członkami MHA. Uczestnicy dyskusji mieli do wyboru 14 idei oraz mogli prezentować własne pomysły. Każdy cel był dyskutowany najpierw osobno a następnie porównywany z pozostałymi dla wypracowania hierarchii.

Podczas wdrażania planu sprawdzano na bieżąco czy cele pozostają aktualne. Metoda stosowana dla sprawdzania aktualności celów polegała na wypracowaniu w wyniku dyskusji listy najważniejszych celów do osiągnięcia w danym momencie. Zapis metody sprawdzania aktualności celów pozwala na wprowadzenie tej metody w formie forum internetowego.

Diagnoza.

Przed rozpoczęciem dalszych prac przygotowano szereg analiz dotyczących uwarunkowań fizycznych terenu. Aby umożliwić mieszkańcom zrozumienie przyczyn podejmowanych decyzji oraz rzeczywiste uczestnictwo w planowaniu powinni oni mieć możliwość zapoznania się z analizami przygotowywanymi na etapie diagnozy. Mogłyby one być upowszechniane na stronach internetowych z zapewnieniem możliwości umieszczania komentarzy przez osoby zainteresowane. Ocena poszczególnych fragmentów obszaru zależy od aktualnej hierarchii celów. Wraz ze zmianą ważności poszczególnych założeń, które chcemy osiągnąć zmienia się ocena właściwości tkanki miejskiej. Podczas prac nad projektem planu dzielnicy historycznej Murfreesboro wypracowano metodę na uaktualnianie wartości charakteryzujących poszczególne obszary. Wypracowana metoda wykorzystuje sprecyzowane zasady, które można zamienić na odpowiednio zaprojektowane formularze przeznaczone do wypełniania i wysyłania za pośrednictwem komputera. Na podstawie oceny obszarów oraz przyjętych celów działania opracowywano scenariusze działań. Całościowa wizja stanu projektowanego dla całego obszaru opracowania, nosząca nazwę Ideal Future, była wykorzystywana podczas dyskusji konkretnych planów, w akcji promocyjnej miasta, w debacie publicznej oraz dla wyznaczania kierunków działań podejmowanych przez MHA. Dla prezentacji scenariuszy dotyczących poszczególnych fragmentów posłużono się obrazami. Przykładowo – strefa komercyjna reprezentowana była jako ożywiona ulica z handlem – ikona nr 1; strefa turystyczna – zabytkowe budynki – ikona nr 2; strefa rezydencjonalna – domy mieszkalne – ikona nr 3; obszary nadrzeczne zagospodarowane i wykorzystywane jako park – ikona nr 4. Oprócz celów Ideal Future zawierała również elementy strategii, np. wierna rekonstrukcja dla potrzeb turystyki w strefie centralnej; współpraca publiczno-prywatna przy remontach domów w części wschodniej; część zachodnia nadal wykorzystywana jako strefa publiczna miasta.

Kolejnym etapem było opracowanie alternatywnych planów, w których skład wchodziły polityki, czyli sugestie jak doprowadzić do uzyskania idealnej przyszłości. Opracowano również mechanizm dla sprawdzenia, jakie będą efekty prowadzenia różnych działań, czyli zobaczenie jak wyglądałaby przyszłość po podjęciu konkretnych działań. Polityki uporządkowano według priorytetów. W większości wypadków priorytety dotyczyły wyboru miejsca i obiektów, którymi należy się zająć w pierwszej, drugiej lub trzeciej kolejności. Priorytety zawierały propozycje działań do podjęcia w ramach alternatywnych planów. Propozycje numerowane były w kolejności realizacji w zależności od ważności. Obok planów dotyczących wydzielonych fragmentów zaproponowano również takie, które dotyczyły całego obszaru, natomiast koncentrowały się na pojedynczym zagadnieniu. Do takich należały plany jakości wizualnej, oraz plan regulacji rozwoju miasta..

Fig. 2. Schemat zależności pomiędzy elementami planu w projekcie rehabilitacji dzielnicy historycznej.

Dbałość o ład przestrzeni.

Dla utrzymania pożądanych relacji pomiędzy zabudową istniejącą, krajobrazem, a budynkami planowanymi w przyszłości niezbędne jest konsekwentne przestrzeganie pewnych reguł. Sposób, w jaki odczytywane są sekwencja fasad, blok, mikro-sąsiedztwo albo skrzyżowanie zależy od tego, jak są do siebie dopasowane ich poszczególne elementy. Konstrukcje pozostające w bezpośrednim sąsiedztwie powinny pasować do siebie z poszanowaniem skali, proporcji, wykorzystania etc. i powinny być umieszczone w odpowiednich miejscach tak aby powstała jednolita całość. Zapewniając kontynuację typów budynków, wysokości cokołów, sposobów urządzenia dziedzińców, ukształtowania krajobrazu, detalu architektonicznego można utrzymać i wzbogacić charakter i tożsamość miejsca.

Warunki, które powinny być spełnione, aby budynek pasował do konkretnego miejsca:

1. Wysokość. Budynek powinien mieścić się w przedziale 10% średniej wysokości budynków istniejących.

2. Proporcje budynku. Zależność pomiędzy wysokością szerokością fasady frontowej powinna być dopasowana do analogicznych cech zabudowy istniejącej.

3. Proporcje otworów fasady. Relacje pomiędzy wysokościami i szerokościami otworów okiennych i drzwiowych.

4. Rytm frontowej fasady budynku. Powtarzające się zmiany otwarć i pełnych części fasady powinny być analogiczne jak dla budynków sąsiadujących.

5. Rytm przerw miedzy budynkami. Poruszając się wzdłuż sekwencji budynków odczuwamy rytm brył budynków i przerw pomiędzy nimi.

6. Kształty dachów.

7. Materiały, kolory, tekstury, detale

8. Dominujący układ budynku – kierunkowość. Poziomy, pionowy, pozbawiony zaakcentowanego kierunku.

9. Skala – jest to relacja pomiędzy rozmiarem jednostek konstrukcji i detalu architektonicznego a rozmiarem człowieka. Skala zależy również od relacji pomiędzy rozmiarami budynku a wielkością przestrzeni dookoła.

10. Kontynuacja pierzei.

Wszystkie te warunki można sprawdzić jedynie wykorzystując symulację rysunkową. Za pomocą prezentacji graficznej, takiej jak rysunek elewacji lub model zabudowy, można również wyjaśnić osobom, które nie posiadają przygotowania fachowego, dlaczego przyjęto takie a nie inne zasady kształtowania nowej zabudowy.

. Fig. 3. Ilustracja warunków, które powinny być spełnione, aby zabudowa tworzyła harmonijną całość: proporcje budynku, rytm fasady frontowej, układ budynku, skala (Sanoff H. 1978, str. 127)

.

Komunikacja cyfrowa – możliwości zastosowania.

Przeanalizowano przykłady działań podejmowanych w ramach projektu rehabilitacji historycznej dzielnicy Murfreesboro. Każdorazowo analiza obejmowała etap projektu (diagnoza, wyznaczanie celów, plan, opracowywanie priorytetów strategii i samych strategii) oraz sugerowany ciąg postępowania. Większość proponowanych metod może posłużyć jako wzorzec dla opracowania analogicznej metody opartej o narzędzia komputerowe i wykorzystania jako element stron internetowych. Tego rodzaju transpozycja w znacznym stopniu zmieniłaby krąg możliwych odbiorców metody. W projekcie Murfreesboro „użytkownikami” eksperymentu byli członkowie MHA. W przypadku komunikacji za pośrednictwem sieci Internet krąg odbiorców mógłby powiększyć się do znacznie szerszego grona członków lokalnej społeczności. Należałoby się jednocześnie zastanowić nad kilkoma ważnymi problemami. Pierwszy z nich to identyfikacja użytkownika – problem możliwy do rozwiązania dzięki wprowadzeniu podpisu elektronicznego . Istotnym jest, aby osoby uczestniczące w akcjach podejmowanych na danym terenie były jego mieszkańcami. Należałoby przyjąć odpowiednie kryterium i co za tym idzie – mechanizmy – warunkujące, kto może uczestniczyć w podejmowanych działaniach a kto nie powinien. Takim kryterium może być przykładowo zameldowanie. Problem kolejny to zdefiniowanie grupy odbiorców. Już obecnie użytkownicy sieci stanowią w Polsce sporą, ciągle rosnącą grupę osób. Jednocześnie obserwuje się zwiększające się rozwarstwienie. Polaryzacja, podobnie jak wszędzie na świecie będzie postępować w kierunku różnic w poziomie wykształcenia.

Czy jest to grupa reprezentatywna? Udział mieszkańców w planowaniu zawsze był problematyczny ze względu na dobór osób, które wypowiadały swoje zdanie. Większość ludzi nie ma czasu na to by uczestniczyć w spotkaniach publicznych. Wyjątkiem są ci, którzy bądź to dopatrują się w tym swojego własnego interesu, bądź dysponują dużą ilością czasu (osoby bezrobotne, emeryci). Taka grupa przedstawicieli nie jest reprezentatywna. W krajach gdzie partycypacja odgrywa ważną rolę podejmowane są próby angażowania młodzieży szkolnej, oraz istniejących organizacji nieformalnych – przykładowo organizacji kobiecych, etc (Haklay M., Harrison C. 2002). Wzrastająca popularność Internetu stwarza możliwość znacznego poszerzenia grona osób zaangażowanych w planowanie. Tak jak przed laty powszechnym stało się oglądanie telewizji, tak samo przy obecnych tendencjach już niedługo większość ludzi, również w naszym kraju, będzie korzystała z Internetu. Wg prognoz Newsweek’a z 2000 roku dostęp do Internetu w roku 2025 będzie niemal powszechny zarówno za pośrednictwem komputerów jak i za pomocą telefonów komórkowych. Już obecnie z punktu widzenia technologii możliwe jest zaproponowanie szeregu rozwiązań umożliwiających zaangażowanie mieszkańców w działania na różnym poziomie partycypacji (Hudson- Smith A. 2002).

.

Fig. 4. Wykorzystanie komputerowej możliwości prezentacji dla pokazania wizji przeobrażeń. Ilustracje pochodzą z projektu konkursowego na Pasaż ZNP, autorzy: M.Janiak, W.Adamiak, Z.Bińczyk, W. Saloni – Marczewski; wizualizacja – autorka.

.

Techniki wzbudzania świadomości otoczenia.

Efektywna partycypacja nieprofesjonalna wymaga zrozumienia koncepcji i metod stosowanych przy podejmowaniu decyzji. Dopóki ludzie nie staną się świadomi otaczającego środowiska myślenie w sposób twórczy o wykorzystaniu go i zmianach nie jest możliwe. Istnieje wiele metod uwrażliwiania ludzi na kwestie środowiskowe. W przeszłości projektanci wierzyli, że posiadają zdolności pozwalające im na wydawanie opinii dotyczących estetyki obowiązujących dla wszystkich. To podejście nie sprawdziło się, ponieważ po pierwsze prowadziło do utworzenia odseparowanej od społeczeństwa elity, ponadto wymagało zaufania ze strony mieszkańców przy jednoczesnym braku informacji. Przed przystąpieniem do pracy przy projekcie zorganizowano warsztaty, których zadaniem było przygotowanie mieszkańców mających brać udział w podejmowaniu decyzji planistycznych.

Warsztaty – przykładowe techniki:

1. Słowa opisowe. Rozmowa dotycząca miejsca, które jest przedmiotem warsztatów stanowi okazję do zaprezentowania słownictwa każdego z uczestników dotyczącego przestrzeni. Każde miejsce może być opisywane zarówno w zakresie jego wyglądu fizycznego jak i odczuć osób, które w tym miejscu przebywają. Dlatego lista zebranych słów zawiera zarówno opis – denotacje, jak odczucia – konotacje związane z miejscem. Metoda: Uczestnicy mogą wybrać pięć przymiotników z dwustu par słów, które najlepiej opisują uwarunkowania miejsca. Wcześniejsza znajomość miejsca może przywołać konotacje przestrzenne związane z wcześniejszymi działaniami, które tam zachodziły, brak znajomości danego miejsca może być przyczyną osądów dotyczących przydatności przestrzeni dla proponowanych zmian.

2. Ocena jakości wizualnej. Metoda polegająca na sprawdzeniu, jakim warunkom (gabaryty, skala, wysokość, usytuowanie, kształt, zewnętrzne materiały wykończeniowe) musi odpowiadać budynek, aby był dobrze dopasowany do istniejącej zabudowy historycznego centrum miasta. Użytkownicy samodzielnie sprawdzając, co – który z dostępnych do wyboru budynków - najlepiej pasuje uwzględniając wymienione powyżej kryteria mają możliwość zrozumieć zapisy regulacji planu miejscowego określające precyzyjnie wygląd nowej zabudowy.

Wrażliwość na kształt przestrzeni. Wrażliwość na wizualny aspekt otoczenia wymaga rozwijania sposobu postrzegania, który jest stosunkowo rzadki. Ponieważ tylko niewielki fragment naszego codziennego środowiska jest projektowany w sposób świadomy, poziom świadomości użytkownika niezbędny dla dokonania jakichkolwiek zmian jest stosunkowo niski. Chociaż można dyskutować, czy rozwój świadomości otoczenia jest pochodną wczesnej edukacji, wymagającej ciągłego rozwijania, nie da się pominąć faktu, że decyzje mające wpływ na wygląd otoczenia podejmowane są codziennie.

Badania w dziedzinie technik zmian nastawienia do kwestii środowiska wyróżniły cztery czynniki: koercji, racjonalności, emocji i edukacji. Zmiana zachowań angażujących wrażliwość na otoczenie wymaga zastosowania racjonalnej metody nauczania oraz bezpośredniego zaangażowania osobowości.

Proponowane metody zawierają składnik edukacyjny – zmienną odnoszącą się do satysfakcji wizualnej. Różne odpowiedzi uczestników dotyczące postrzeganych walorów estetycznych wynikają z wcześniejszych doświadczeń oraz z różnic systemu wartości. Konflikty w obrębie grupy pojawiają się gdy każdy z uczestników jest zobligowany do wyjaśnienia swoich intencji oraz do osiągnięcia konsensusu i znalezienia najlepszego rozwiązania. Działanie w grupie o wysokim stopniu interakcji polega częściowo na koercji i racjonalności dla wypracowania konsensusu i zazwyczaj angażuje emocje. Uczenie się dotyczy często sposobu postrzegania problemu przez innych członków grupy jak również zwiększenia zrozumienia badanej zmiennej (Sanoff H. 1978).

Wnioski. W warunkach polskich plan operacyjny taki jak zrealizowany w Murfreesboro musiałby zostać bardzo starannie przygotowany. W zapisach prawnych nie ma instrumentów o charakterze operacyjnym. Projekt wymagałby uprzedniego pozyskania źródeł finansowania. Kolejną przeszkodą jest brak tradycji tego typu działań. Lokalne społeczności w Polsce z reguły nie wierzą w szczerość intencji akcji prowadzonych przez władze lokalne. Jest wiele przyczyn braku zaufania do władz oraz braku zainteresowania środowiskiem swojego życia. Problem został wyczerpująco opisany w literaturze przedmiotu (przykładowo Pawłowska K. 2001) Dużo uwagi należałoby najpierw poświęcić przekonaniu mieszkańców co dp rzeczywistej możliwości wpływania na to, co się ma wydarzyć - akcja promocyjna planu. Dla uzyskania tego celu niezbędne jest uczestnictwo mieszkańców we wszystkich fazach planu – od etapu diagnozy i wyznaczania celów poczynając.

Większość mechanizmów debat publicznych oraz oficjalnych procedur wyłożenia planów dałoby się zastąpić lub usprawnić wprowadzając równolegle odpowiedniki wirtualne wykorzystujące komputer jako nowoczesne narzędzie komunikacji. Wykorzystanie multimediów umożliwia zapisanie ustaleń słownych w formie rysunkowej – bardziej zrozumiałej dla użytkowników nieprofesjonalnych. Umożliwia również łatwe aktualizowanie zapisu obrazkowego i generowanie kolejnych wariantów „idealnych przyszłości” jak określają wizję planu H. Sanoff i inni, w oparciu o zapis reguł wprowadzony wcześniej korzystając z ustalonego z góry algorytmu. Jest to szczególnie przydatne, jeśli mówimy o planie „rozwijającym się” – developmental plan – czyli takim, w którym cele i strategie działania zmieniają się na bieżąco wraz z potrzebami użytkowników. Możliwość komunikacji cyfrowej daje szanse zaangażowania większej grupy osób w proces opracowywania planu. To zaś zwiększa wiarygodność przedsięwzięcia. W warunkach polskich ograniczeniem jest niewystarczający dostęp do internetu, związany z kosztami doprowadzenia sieci, kosztami sprzętu oraz wysokością opłat abonenckich.

Idea włączania partycypacji społecznej w proces planowania staje się w ostatnich latach coraz bardziej oczywista, również w naszym kraju. Dotychczasowe doświadczenia planowania bez uwzględniania udziału mieszkańców przyniosły niezadowalające efekty. Głównym mankamentem działań nie uwzgledniających partycypacji lokalnych społeczności jest to,że planista podejmuje decyzje w oparciu o własne doświadczenia i wyobrażenia. Jeżeli nie jest spełniony warunek, że planista ma te same doświadczenia, co ludzie mieszkający na danym terenie, istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że jego decyzje nie będą zgodne z oczekiwaniami przyszłych użytkowników. Dla zainteresowania ludzi – przedstawicieli lokalnej społeczności problematyką kształtowania przestrzeni trzeba podjąć szereg działań. Doświadczenia innych krajów pokazują, iż zapisane ustawowo formy partycypacji nie są wystarczające, aby mogły pomagać w wytwarzaniu więzi ludzi z miejscem ich zamieszkania.

Działaniem poprzedzającym podejmowanie konkretnych akcji rehabilitacyjnych powinno być wykreowanie w świadomości mieszkańców danego obszaru proponowanych przekształceń, w taki sposób aby wszyscy zaangażowani podzielali te same cele. Aby to osiągnąć niezbędne jest popularyzowanie wiedzy o historii miejsca, angażowanie mieszkańców w zbieranie informacji oraz tak jak to miało miejsce w projekcie Murfeesboro podejmowanie decyzji w sposób jawny, przy udziale przedstawicieli lokalnej społeczności. W projekcie Murfreesboro rolę wizji pełniła tak zwana Idealna Przyszłość – Ideal Future. Obrazy projektu generowane za pomocą komputera są łatwe w odbiorze dla osób przyzwyczajonych do telewizji. Są one niezbędne na wszystkich etapach projektu - dla nawiązania dialogu z mieszkańcami oraz dla popularyzacji genius loci miejsca. Popularyzacja idei projektu jest warunkiem wytworzenia w świadomości społecznej czytelnej wizji przeobrażeń, a to z kolei warunkuje sukces projektu.

Bibliografia:

Piano Renzo 2003, Na nowy wiek – Peter Buchanan rozmawia z Renzo Piano w Architektura Murator, Nr 1(100) styczeń 2003, str.16, Wydawnictwo Murator Sp. z o.o.
Pløger John 2001, Public participation and the art of governance, w Environment and Planning B: Planning and Design 2001, volume 28(2) March, pp. 219-241
Bulmer Daniel, How can computer simulated visualizations of the built environment facilitate better public participation in the planning process? Online Planning Journal, November 2001; http://www.onlineplanning.org/
Haklay Mordechai, Harrison Carolyn, Public Participation GIS in the UK and the USA: A cross cultural analysis, zaprezentowane na The 98th AAG 2002 Healey Patsy, Collaborative Planning: Shaping Places in Fragmented Societies, University of British Columbia 1997
Heczko-Hyłowa Ewa, Urbanistyka wobec reguł demokracji i gospodarki wolnorynkowej. Nowe podejście do zagospodarowania przestrzennego miast na przykładzie Francji, w: Urbanistyka, Międzyuczelniane Zeszyty Naukowe, Rok III, red. Sławomir Gzell, Wydawnictwo Akapit DTP, Warszawa 1998, s. 27-35
Hudson- Smith Andy, Evans Steve, Batty Michel, Batty Susan 2002; Online Participation: The Woodberry Down Experiment, Working Paper 60, Centre for Advanced Spatial Analysis; London; December 2002; http://www.casa.ucl.ac.uk/working_papers.htm
Innes Judith E., Booher Dawid E.; Public Participation in Planning: New Strategies for the 21st Century, University of California at Berkeley, Institute of Urban and Regional Development, Working Paper 2000-07; źródło: http://www-iurd.ced.berkeley.edu/pub/WP-2000-07.pdf
Pawłowska Krystyna, Idea swojskości miasta, Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, Kraków 2001
Sanoff Henry 1978, Designing with Community Participation, Dowden, Hutchinson& Ross, Inc., Stroudsburg, Pensylvania
Zimnicka Agnieszka, Planowanie interaktywne w Urbanistyka, Międzyuczelniane Zeszyty Naukowe, Rok III, pod red. S. Gzell, Wydawnictwo Akapit DTP, Warszawa 1998, str.72-75

07.01.2008. 17:40

Ten artykuł nie ma jeszcze żadnych komentarzy.