Budowanie systemów powszechnej edukacji architektonicznej

Budowanie systemów powszechnej edukacji architektonicznej
Dariusz Śmiechowski

Artykuł pochodzi z serwisu www.architekci.pl

Szacunek do własnego środowiska świadczy o poziomie kultury narodu. Od wykształconej w młodym wieku wrażliwości na jakość otoczenia (rozumianego zarówno jako środowisko zbudowane jak naturalne) zależą przyszłe zachowania związane z właściwym użytkowaniem przestrzeni naszego Kraju. Inwestowanie w edukację i naukę, między innymi w edukację architektoniczną dzieci i młodzieży, jak się okazuje w przypadku krajów wysokorozwiniętych, należy do polityki najbardziej skutecznej. Prawda ta powinna zostać powszechnie uświadomiona a stan przestrzeni, w której człowiek co dzień przebywa, pracuje i rozwija się powinien być uznany za ważny priorytet warunkujący harmonijny rozwój Rzeczypospolitej.

Pragniemy zaprosić do udziału we wprowadzaniu w Polsce systemu powszechnej edukacji architektonicznej. Działania powinny być dobrze zaplanowane i nastawione na długi okres (trudno bowiem w tej dziedzinie spodziewać się bardzo szybkich spektakularnych efektów).

Już od kilku lat podejmowane są w Polsce działania zmierzające w kierunku wprowadzenia elementów architektury i planowania przestrzennego do systemu kształcenia ogólnego. Pewna liczba osób i środowisk wrażliwych na jakość otoczenia w naszym kraju, dostrzega taką rosnącą konieczność. Nurt edukacyjny zmierzający do kształtowania dojrzałej postawy wobec środowiska i przestrzeni, pozwalający na uzupełnienie, integrację, praktyczne wykorzystanie tak podstawowej dla człowieka wiedzy zyskuje zwolenników. Interesują się nim placówki oświatowe a także osoby, urzędy i instytucje odpowiedzialne za poziom edukacji i kultury, stan środowiska naturalnego i zbudowanego.

Współodpowiedzialność za szeroko pojęte środowisko, którą jako ludzie dorośli powinniśmy „zarażać” młodszych wiąże się z potrzebą praktycznej demokratyzacji życia, uaktywniania sił społecznych - między innymi w celu udziału w mądrym gospodarowaniu przestrzenią. Konieczne jest wykształcenie światłych i wrażliwych przyszłych radnych i pracowników samorządów.

Edukacja dotycząca środowiska zbudowanego powinna być adresowana nie tylko do wąskiego grona studentów wydziałów architektury. Wielowątkowa problematyka kształtowania przestrzeni nie powinna pozostawać wyłączną domeną dorosłych i wąskiego kręgu specjalistów. Potrzebny jest mądry system przekazywania wiedzy.

Należy podkreślić, że praca z dziećmi i młodzieżą jest o wiele bardziej efektywna niż z dorosłymi. Stanowi szansę wykorzystania naturalnych, jeszcze nie utraconych zdolności a w wielu przypadkach może być szansą na odkrycie talentów właśnie w tej dziedzinie.
Świadome spotkanie z architekturą, którego doświadczą młodzi ludzie w toku kształcenia będzie dla wielu jedyną okazją kontaktu z tematem tak ważnym w całym życiu człowieka. Powszechnie znana jest także prawda o tym, że na obojętnych często dorosłych, którzy już szkoły ukończyli, pozytywnie wpłynąć może przykład idący od dzieci i młodzieży.
Mówiąc zaś o uczelniach architektonicznych i o pracy zawodowej przyszłych absolwentów należy zaznaczyć, że edukacja o charakterze powszechnym może po pierwsze przyczynić się do istotnego wzrostu poziomu nauczania a zatem i poziomu architektury w ogóle. Po drugie, może ułatwić budowanie dialogu pomiędzy twórcami architektury a użytkownikami - odbiorcami tej pracy. Wpływ edukacji architektonicznej na jakość środowiska zbudowanego potwierdzony jest w krajach, które takie programy zapisały już wcześniej jako ważny element „polityki architektonicznej państwa” czy też systemu szkolnego. Przykładami mogą być Japonia, Holandia, Belgia, Szkocja, Japonia, Szwecja czy Finlandia, w której zapisana ustawowo edukacja architektoniczna wspierana jest przez władze już od 1993 roku. Porównując Polskę z innymi krajami Unii Europejskiej należy, co więcej, zwrócić uwagę na specyfikę naszej sytuacji, w której punkt wyjścia młodego człowieka do świadomego życia w środowisku zbudowanym jest trudniejszy. Trudno powiedzieć, by nasze otoczenie pełniło na co dzień rolę wychowawczą. W ogromnej większości przypadków nie można liczyć na to, że kultura gospodarowania przestrzenią przez wchodzące w życie pokolenia będzie „czymś naturalnym”. Nie wyrasta ona z przekazu międzypokoleniowego czy z przebywania na co dzień wśród pięknych krajobrazów i wartościowych budowli. W biegu naszej historii ciągłość tradycji i dziedziczenia wartości została bowiem przerwana a krajobraz w dużej części uległ degradacji. Brak powszechnej edukacji architektonicznej (chociażby w zakresie zupełnie elementarnym) ujawnia się dziś w Polsce w chaosie przestrzennym, brzydocie i braku funkcjonalności zabudowy. Zjawiska te w dużej mierze wynikają z wieloletnich zaniedbań w dziedzinie budowania wspólnego języka, którym mówiliby: projektant – władza – „zwykły człowiek”. Architektowi czy urbaniście trudno w związku z tym poznać w sposób dogłębny prawdziwe potrzeby i oczekiwania użytkownika. Z drugiej strony - odbiorca architektury nie jest w stanie ani zrozumieć, ani ocenić wielu rozwiązań przestrzennych.

Jak wykształcić kulturalnego twórcę i współtwórcę - użytkownika, podzielić się wiedzą i pokonać dystans pomiędzy codzienną praktyką profesjonalnego projektowania a potrzebami i poglądami odbiorcy? Jak pokonać dystans, który dzieli profesjonalistów i laików a także pokolenia? Jak wykształcić przyszłych świadomych radnych i pracowników urzędów, przekonać ich o wartościach, które może nieść lepsze kształtowanie przestrzeni, dobra architektura?

Konieczne jest pilne podjęcie usystematyzowanych działań. Powinny one wychodzić już ze stadium jednostkowych eksperymentów i stać się ogólnopolskim programem reprezentowanym przez instytucje i autorytety. Elementy edukacji architektonicznej mogą być wprowadzane w mądry i zachęcający sposób w oparciu o szkołę (w ramach wybranych zajęć lekcyjnych lub pozalekcyjnych kół zainteresowań czy bloków zajęciowych).

W maju 2005 roku Krajowa Rada Izby Architektów Rzeczypospolitej Polskiej postulowała wprowadzenie problematyki kształtowania i poszanowania środowiska zbudowanego do przygotowywanej wtedy nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego. Złożyła jednocześnie ofertę merytorycznego udziału w pracach zespołu przygotowującego ten nowy dokument. Z proponowanej pomocy nikt jednak nie zdecydował się skorzystać, w projekcie podstawy programowej wspomnianych postulatów nie uwzględniono a sam projekt jest obecnie materiałem archiwalnym.

W praktyce szkolnej tak ważna problematyka, poza jednostkowymi warsztatami czy lekcjami nie istniała do momentu dopuszczenia w dniu 25 grudnia 2005 roku do użytku szkolnego programu nauczania: „Dialog z otoczeniem - edukacja architektoniczna autorstwa Zofii Bisiak, Dariusza Śmiechowskiego i Anny Wróbel (nr dopuszczenia: DKOS-5002-60/05), który przeznaczony jest dla gimnazjum i możliwy jest do realizacji w ramach ścieżki między-przedmiotowej „edukacja regionalna – dziedzictwo kulturowe w regionie”.

Program jest ważną ofertą dla uczniów, nauczycieli a także animatorów kultury. Otwiera drogę do rozwijania koniecznej edukacji architektonicznej w naszym kraju. Może też przyczynić się do tworzenia właściwej podstawy programowej kształcenia ogólnego (autorzy programu oferują swój udział merytoryczny i organizacyjny w jej tworzeniu). Założenia programu „Dialog z otoczeniem” sformułowane są między innymi w oparciu o doświadczenia programu „Architektura, ład przestrzenny, tradycje kulturowe” prowadzonego w Centrum Animacji Kultury z inicjatywy Zofii Bisiak a później głównie przez stowarzyszenie Akademia Łucznica zobacz. Istotne są także doświadczenia międzynarodowego (zarejestrowanego w Finlandii) stowarzyszenia PLAYCE zobacz się edukacją architektoniczną dzieci i młodzieży, płynące z krajów europejskich, Japonii i USA. W tworzeniu programu istotną rolę odegrały też doświadczenia autorów zdobywane w czasie wielu przeprowadzonych seminariów i warsztatów, między innymi w szkołach.

Głównym celem programów związanych z powszechną edukacją architektoniczną oraz międzynarodowej wymiany doświadczeń jest rozwinięcie skutecznych metod wprowadzania elementów architektury do planu zajęć szkolnych i pozaszkolnych a także do oferty przedstawianej przez ośrodki i instytucje kultury. Do realizacji tego celu angażowani są zarówno architekci, nauczyciele, studenci i osoby „spoza profesji” – na przykład właśnie animatorzy kultury. Efektami pracy, oprócz spełnienia celów „czysto edukacyjnych” mogą być: wzrost świadomości dotyczącej środowiska w szerszych kręgach społecznych, współudział w kształtowaniu otoczenia w zgodzie z zasadami zrównoważonego rozwoju a nawet praktyczne przeprowadzanie pozytywnych zmian w otoczeniu.

Programy i projekty powstają dzięki inicjatywie i zaangażowaniu osób i organizacji pozarządowych. Ich rozwój uzależniony jest od szerszego udziału kilku środowisk (nauczycieli, architektów, animatorów kultury, władz, ...). Szerokie zainteresowanie i wsparcie powinno dotyczyć przede wszystkim budowania „narzędzi” – form działania oraz tworzenia ogólnopolskiego systemu kontaktów i wymiany doświadczeń. W ramach rozwijania programu Dialog z Otoczeniem planowane jest współdziałanie z takimi partnerami, jak Ośrodki Doskonalenia Nauczycieli (szkolenia nauczycieli), ośrodki i instytucje kultury (udział animatorów kultury), szkoły i wyższe uczelnie (udział studentów w programach edukacji młodszych), ministerstwa, władze samorządowe i organizacje pozarządowe. Planowany jest dalszy rozwój współpracy międzynarodowej, przede wszystkim partycypacja w inicjatywach międzynarodowych (PLAYCE). Rozwijany jest cykl warsztatów pod hasłami „Dialog z Otoczeniem” i „Genius Loci”.

W kwietniu 2006 roku odbyła się jednodniowa ogólnopolska konferencja poświęcona dotychczasowym doświadczeniom oraz poszukiwaniu najbardziej skutecznych form pracy. (zobacz sprawozdanie). Planowane jest także ogólnopolskie spotkanie na temat polityki architektonicznej jako przygotowanie polskiego udziału w dyskusji na ten temat na forum europejskim (ze szczególnym podkreśleniem roli edukacji architektonicznej). We wrześniu 2006 roku planowane jest w Polsce robocze spotkanie międzynarodowej grupy członków stowarzyszenia PLAYCE i wspólne warsztaty z dziećmi i młodzieżą w jednej z miejscowości niedaleko Warszawy.

Dariusz Śmiechowski
20.02.2006

Karta Drahimska

W końcu lata 2001 roku, w cieniu ruin zamku Drahim, świadomi urody i historii ziemi go otaczającej, uczestnicy warsztatów Potyczki z architekturą opracowali KARTĘ DRAHIMSKĄ jako wyraz możliwości działania - kształtowania środowiska, by było ono przyjazne i piękne, sprzyjało działaniom twórczym każdego mieszkańca wsi, miasta, siedliska, osiedla, ZIEMI

KARTA DRAHIMSKA

Każdy ma prawo do pięknego krajobrazu, życia w zdrowym środowisku i harmonijnym otoczeniu

• Każde miejsce opowiada swoją historię

• Twoim miejscem jest dom, miejscowość, miasto, środowisko

• Twój dom tworzy także otoczenie dla innych. Niech będzie ono harmonijne, piękne i niech istnieje w zgodzie z przyrodą

• Odkrywaj na nowo miejsca , gdzie będziesz miał odwagę żyć w zgodzie z własną tożsamością, bawić się i marzyć

• Odważnie korzystaj z tradycji rodzinnej i regionalnej

• Rozwijaj wrażliwość na przestrzeń i ucz się odczytywania jej znaczeń

• Masz prawo korzystać z możliwości, jakie stwarzają urzędy, szkoły, ośrodki kultury i inne instytucje publiczne powołane do zaspokajania Twoich potrzeb

• Masz prawo do współuczestnictwa w inicjatywach obywatelskich zmierzających do tworzenia lepszych przepisów dotyczących twojego otoczenia

Czaplinek, 31 sierpnia 2001 roku

KARTĘ DRAHIMSKĄ opracowali i sygnowali:

Radosław Barek – architekt, Politechnika Poznańska
Zofia Bisiak - historyk sztuki, Centrum Animacji Kultury, Warszawa
Piotr Bogdanowicz – artysta plastyk, pedagog, Gdańsk
Piotr Brzeski – architekt, Płock
Wacław Idziak – Politechnika Koszalińska
Urszula Kaczmarek – kulturoznawca, UAM, Poznań
Itta Karpowicz-Starek – architekt wnętrz, Instytut Wzornictwa Przemysłowego, Warszawa
Alina Karolewicz – nauczycielka, Gimnazjum w Czaplinku
Artur Kostarczyk – architekt, Stowarzyszenie „Bursztynowe Wybrzeże”, Gdańsk
Piotr Kozłowski – architekt, Regionalne Centrum Informacyjne, Czaplinek
Aleksander Nocuń – Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Warszawskiego
Jan Sabiniarz – architekt, Chojnice
Marzanna Sadowska - Izba Muzealna w Czaplinku
Xenia Starzyńska – studentka, Wydział Architektury Politechniki Poznańskiej
Dariusz Śmiechowski - architekt, Warszawa – Milanówek
Józef Szkandera – animator kultury, Olsztyn
Liliana Wyszkowska – nauczyciel, Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych, Supraśl

02.02.2008. 22:43

Ten artykuł nie ma jeszcze żadnych komentarzy.