Lokalna przestrzeń społeczna - aktualne problemy kształtowania

Lokalna przestrzeń społeczna - aktualne problemy kształtowania

Artykuł pochodzi z miesięcznika Urbanista Nr 02/2008

Iwona Magdziarska Instytut Historii Architektury, Sztuki i Techniki, Wydział Architektury Politechniki Wrocławskiej

Coraz więcej uwagi poświęcamy problemom kształtowania przestrzeni publicznych, staramy się jak najlepiej respektować ustawowe zobowiązania w tym względzie, Towarzystwo Urbanistów Polskich organizuje ogólnopolski konkurs na najlepszą przestrzeń, m.in. pod auspicjami Dolnośląskiego Oddziału SARP miała ostatnio miejsce dyskusja na temat projektowania przestrzeni publicznych we Wrocławiu. Ale chyba w tych dyskusjach, ze wszech miar słusznych i niosących szereg wartościowych spostrzeżeń, jakby zapominało się o jednym: PRZESTRZEŃ PUBLICZNA JEST ELEMENTEM SZERSZEJ PRZESTRZENI - PRZESTRZENI SPOŁECZNEJ.

Wielkomiejskie przestrzenie społeczne

Biorąc pod uwagę wielkość i sposób powiązań zespołów osadniczych, gdzie na jednym biegunie może być mała wioska, a na drugim np. zespół miast metropolitalnych - różne są wzajemne uwarunkowania tych przestrzeni. Przykładowo - w małej wiosce przestrzenie te w zasadzie pokrywają się. z kolei w dużym mieście prawidłowo zorganizowana przestrzeń społeczna winna zawierać szereg uzupełniających się podzbiorów, m.in. takich jak:

a) publiczna przestrzeń centralna miasta (metropolii, aglomeracji), oferująca usługi o charakterze ogólnomiejskim i regionalnym,

b) publiczno-lokalna przestrzeń poszczególnych zespołów miasta, tzn. jego wyodrębnionych dzielnic czy jednostek (miasteczek) satelickich,

c) lokalna przestrzeń społeczna osiedli czy większych zespołów mieszkaniowych,

d) sublokalna przestrzeń społeczna małych zespołów mieszkaniowych czy pojedynczych budynków wielorodzinnych.

Dwie pierwsze podgrupy tworzą w oczywisty sposób przestrzenie publiczne. Ich sposób organizacji wiąże się z dysponentą usług znanych pod pojęciem ogólnomiejskich i regionalnych, m.in. w zakresie: administracji, kultury i sztuki, specjalistycznej służby zdrowia, szkolnictwa ponadpodstawowego, unikalnego - ze znamionami "luksusu" - handlu, masowych imprez (w tym sportowych), czy szeroko rozumianej reprezentacji.

Trudno dyskutować o poprawności przyjmowanych rozwiązań projektowych dla przestrzeni publicznych na przykładzie realizacji jednej ulicy czy placyku nie mając całościowej wiedzy programowo-planistycznej, związanej z kompleksowym podejściem do ich kształtowania. Wydaje się, że wiodącą rolę w tym zakresie winny pełnić jednostki planowania i projektowania rozwoju miasta. w pierwszym rzędzie winien być sformułowany program funkcjonalny usług dla mieszkańców i ewentualnych gości w strukturze hierarchicznej i zmiennej perspektywie czasowej. Skrajny zakres horyzontu powinien być nawet kilkudziesięcioletni i jasne, że abstrahujący od kadencyjności funkcjonowania władz samorządowych. Trudno też sobie wyobrazić programowanie i planowanie przestrzeni publicznych bez konsultacji społecznych i dyskusji publicznych, których władze te mogą być moderatorem. Dopiero po stworzeniu w ten sposób spójnego programu można przystąpić do projektowania poszczególnych elementów przestrzeni publicznej.

Konieczne wydaje się w każdym przypadku zorganizowanie prac projektowych w formie konkursu. Ale można obawiać się, że miejscy urzędnicy raczej nie będą z tej formuły zadowoleni. Będą motywować swój opór np. koniecznością poniesienia pewnych kosztów, stratą czasu, czy brakiem kontroli nad fazą projektowania itp. Konkurs z publiczną dyskusją jest jednak jedynym najlepszym, znanym sposobem optymalnego wyboru projektu. Efekt końcowy zależy m.in. od zdolności i rzetelności wykonawców projektu. Wiąże się też z właściwym zadysponowaniem odpowiednich środków finansowych na jego realizację w budżecie miasta.

Reasumując, twierdzę, że dobry i budzący najmniej kontrowersji projekt elementu czy całości wybranej przestrzeni publicznej, winien wpisać się w spójną miejską strategię programowo-planistyczną i wybrany powinien zostać na zasadzie konkursowego wyboru projektów koncepcyjnych.

Lokalne przestrzenie społeczne

Następne dwie podgrupy przestrzeni społecznych wiążą się z poziomem lokalnym. Zawierać powinny funkcję usług podstawowych w zakresie: handlu, kultury, służby zdrowia, oświaty, terenów integracyjno-rekreacyjnych i sportowych dla wszystkich grup wiekowych mieszkańców zespołu mieszkaniowego.

Czy jest tak w rzeczywistości? Obserwacje opracowań projektowych i realizacji zespołów mieszkaniowych, czy dużych budynków wielorodzinnych z ostatnich lat dają powód do tego, by stwierdzić, że w większości przypadków brakuje w nich lokalnych przestrzeni społecznych. Deweloper kupując od gminy na przetargu bądź od właściciela prywatnego grunt budowlany po cenach rynkowych, chce na nim ulokować jak najwięcej powierzchni mieszkalnej, bowiem tylko ona podlega dalszej sprzedaży. Wspólnie z projektantem jest potem zobligowany, wynikającymi z zapisów planu czy decyzji o warunkach zabudowy, odpowiednimi wskaźnikami dla maksymalnej wysokości przyszłych budynków lub zabudowy terenu. Nie zabudowany teren w większości zajmują dojazdy i parkingi. Często np. wykonywane z "kostki ekologicznej", gdzie 50% powierzchni wlicza się do powierzchni zabudowanej, co nie zmienia faktu, że są to nadal dojazdy i parkingi. Na organizację terenów integracyjno-rekreacyjnych lub sportowych, przy średnio przyjmowanym wskaźniku zabudowy 25-40%, pozostaje już niewiele powierzchni do dyspozycji. Jeśli są one realizowane to w końcowym stadium budowy, co naturalnie wymusza maksymalne oszczędności w ich realizacji.

Ciąg dalszy artykułu w papierowym wydaniu miesięcznika Urbanista.

Publikacja niniejszego tekstu nie ma charakteru komercyjnego, służy wyłącznie celom edukacyjnym, dydaktycznym i naukowym - zgodnie z Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 4.02.94 r. ((Dz.U. z dn. 23.02.94 r. nr 24, poz. 83).

08.03.2008. 08:46

Ten artykuł nie ma jeszcze żadnych komentarzy.