Uczestnictwo społeczne w planowaniu w czasach współczesnych - II

Uczestnictwo społeczne w planowaniu w czasach współczesnych (cz.II)

Artykuł pochodzi z rozprawy doktorskiej dr inż. arch. Małgorzaty Hanzl Nowe możliwości udziału mieszkańców miast w planowaniu przestrzennym jako wynik zastosowania współczesnych technik komputerowych

Rozwój uczestnictwa społecznego w Stanach Zjednoczonych Ameryki
Precedensem wywierania wpływu na władze miejskie w kwestiach planowania, wielokrotnie później naśladowanym, było wymuszenie przez mieszkańców jednej z dzielnic Los Angeles zamknięcia dużej, położonej w sąsiedztwie ich miejsca zamieszkania cegielni. Wydarzenie to miało miejsce w latach dwudziestych ubiegłego wieku [ Majer, 1999, s.113 ].

Ustawa mieszkaniowa z 1954 roku [ Majer, 1999, s.119 ] była pierwszym aktem prawnym, który gwarantował udział mieszkańców w działaniach planistycznych I. W połowie lat 50-tych powszechne stawało się przekonanie, iż proces planistyczny powinien stać się dialogiem, w którym nie należy stosować gotowych recept. Wyznaczanie celów i tworzenie wizji projektu należy poprzedzić gromadzeniem informacji. „Sugerowaliśmy, że przynajmniej częściowo planista postąpi roztropniej rozpoczynając od badania funkcjonalnych aspektów miast niż od swojej własnej oceny wartości, którą stara się on zmaksymalizować .”II Słowa te stanowią odzwierciedlenie ducha tamtej dekady.

Duży wpływ na rozwój uczestnictwa społecznego w planowaniu miał Paul Davidoff – planista i prawnik, który w opublikowanym w roku 1965 słynnym artykule Adwokatura i pluralizm w planowaniu III wezwał urbanistów do reprezentowania interesów najmniej uprzywilejowanych grup społecznych. Był zwolennikiem nowego modelu planowania promującego idee demokracji uczestniczącej. Według niego „Planista powinien poszukiwać szans i możliwości wyboru dla wszystkich, uznając odpowiedzialność planowania wobec nieuprzywilejowanych grup i osób, oraz powinien dążyć do zmiany polityki, instytucji, oraz decyzji, które występują przeciwko takim celom” IV . Planowanie to polityka, której zadaniem jest rozstrzyganie kwestii społecznych. Davidoff stwierdził równocześnie, że uznanie potrzeby skromności i otwartości nie powinno prowadzić do próby wyeliminowania wkładu fachowców w działania mające na celu poprawę warunków miejskich. Podstawowa głoszona przez niego teza zakładała udział urbanistów w procesie planistycznych w roli adwokatów różnych grup. To podejście wywarło ogromny wpływ na amerykańską praktykę planowania i myśl planistyczną lat 70-tych XX wieku. Rezultatem stało się wprowadzenie partycypacji mieszkańców do formalnego procesu planowania na całym świecie.

W Stanach Zjednoczonych Ameryki pod wpływem modelu planowania propagowanego przez Davidoff’a wielu urbanistów zrezygnowało z dotychczasowej praktyki. Powstawały Gminne Ośrodki Planowania V , które gromadziły profesjonalistów dla reprezentowania interesów grup pozbawionych praw obywatelskich. Tworzyły się sieci profesjonalistów, którzy pełnili rolę adwokatów przykładowo: Association for Community Design VI. Działające w miastach organizacje odnotowywały znaczne sukcesy VII .

Omawiając metody partycypacji społecznej w Stanach Zjednoczonych trzeba wskazać na cechy odróżniające amerykański system planowania zagospodarowania przestrzeni od systemu europejskiego. Najważniejszą różnicą jest podmiot inicjujący zmiany. W Stanach Zjednoczonych planowanie jest całkowicie zdecentralizowane. Każdy stan posiada odrębne procedury i przepisy prawne regulujące sposób stanowienia prawa miejscowego oraz realizację polityki zagospodarowania. W procesie planowania biorą udział: rząd federalny, władze lokalne oraz inni aktorzy, w tym również mieszkańcy. W Wielkiej Brytanii, podobnie jak w większości państw europejskich, planowanie ma strukturę hierarchiczną – rozpoczyna się na poziomie centralnym. Planowanie zagospodarowania terenu jest obowiązkiem władz lokalnych VIII . Oczekiwania społeczne wobec władzy lokalnej bazują na przekonaniu że działa ona w publicznym interesie dla moderowania działań deweloperów. Planowanie na szczeblu centralnym reguluje seria ustaw parlamentarnych – tak zwane narodowe wytyczne planistyczne.

„Podstawą brytyjskiego systemu planowania są programy polityczne wyrażające interes publiczny. Zupełnie inaczej jest w Stanach Zjednoczonych, gdzie planowanie koncentruje się często na rozwiązywaniu konfliktów, które są wynikiem różnic interesów w sprawach zagospodarowania.”IX

I Zmiany w przepisach prawnych były następstwem wcześniejszych wydarzeń: W połowie XX wieku przez Stany Zjednoczone Ameryki przetoczyła się fala ruchów społecznych. Wśród nich najbardziej burzliwy przebieg miały działania na rzecz równouprawnienia ludności czarnej. Pozostałe prądy to: ruch obrony praw obywatelskich, ruch wyzwolenia kobiet, ruchy antywojenne oraz ruchy narodowościowe. W ubogich dzielnicach śródmiejskich samorzutnie tworzyły się organizacje mieszkańców. Powodem niepowodzeń podejmowanych zadań był brak jasno sformułowanych celów oraz brak koordynacji. Zdaniem teoretyków planowania uczestniczącego wydarzenia tamtego okresu stanowiły reakcję na zcentralizowany system władzy oraz ogniwo w przejściu od demokracji reprezentatywnej do demokracji uczestniczącej [ Sanoff, 2000, s.2 ].

Kolejne ważne akty prawne które przyczyniły się do rozwoju demokracji uczestniczącej w Stanach Zjednoczonych to: Civil Rights Act (1957) oraz Economic Opportunity Act (1964). Duże znaczenie dla poprawy warunków życia ludności ubogiej miały również: Program Gray Area finansowany przez Fundację Forda (1960) oraz działalność Office of Neighborhood Development – części federalnego Departament of Housing and Urban Development – HUD [ Sanoff 2000, s.4 ]. Dalsze istotne etapy w procesie ustanawiania praw obywatelskich to: uchwalenie Ustawy o wolności informacji w 1966 roku, oraz Ustawy o narodowej polityce ochrony środowiska w 1970 roku.

II Britton Hams „Plan or Projection” Journal of Architecture and Planning XXVI (11/1960) 265-272, cytat za: Davidoff Paul, Advocacy and Pluralism in Planning w [ Campbell, Fainstein 1996 ], s. 305-322

III Ibidem, tł autor

IV „A planner shall seek to expand choice and opportunity for all persons, recognizing a social responsibility to plan for the needs of disadvantaged groups and persons, and shall urge the alteration of policies, institutions, and decisions which militate against such objectives” Ibidem, tł. autor

V Community Design Centers (CDC), tł. autor

VI Association for Community Design – organizacja międzynarodowa utworzona w 1977 roku skupiająca organizacje, jednostki i instytucje działające na rzecz podnoszenia poziomu planowania urbanistycznego w gminach, strona WWW: http://www.communitydesign.org/main/home.jsp (sprawdzone 10.08.04)

VII Architectural Renewal Committe w Harlemie (ARCH) walczył przeciw proponowanej autostradzie w dzielnicy Upper Manhattan. W Cleveland organizacja Architecture-Research-Construction (ARC), działając wspólnie z pacjentami, obsługą i administratorami, zmieniła wygląd dziedzińców szpitala oraz gminnego ośrodka zdrowia. Ufundowane w 1973 roku Asian Neighborhood Design powstałe w Chinatown w San Francisco działa do dziś jako biuro zajmujące się rozwojem mieszkalnictwa i gminy [ Sanoff 2000, s.4 ]

VIII Podstawa prawna: Town and Country Planning Act – Ustawa o planowaniu miast i wsi, 1947 rok o 1990 rok. Rozporządzenia wykonawcze w kolejnych latach i uzupełnienia ustawy [ Dembowska 1999 ]

IX „British planning is conceived in terms of policies which will advance the public interest. This is in striking contrast with the United States, where the concern is frequently with resolving conflicts between private interests in land.” Cullingworth B. 1993, The political culture of planning: American Land Use Planning in Comparative Perspective, London Routlege, s. 209; cytat za [ Haklay, Harrison 2002 ]

BIBLIOGRAFIA:

Campbell Scott, Fainstein Susan S. (wyd.) 1996, Readings in Planning Theory, Blackwell Publishing, United Kingdom

Dembowska Zofia 1999; Charakterystyka systemów planowania wybranych krajów Unii Europejskiej; Człowiek i Środowisko Tom 23(1) 1999, Instytut Gospodarki Przestrzennej i Komunalnej, Warszawa, s.93-110

Haklay Mordechai E., Harrison Carolyn 2002, Public Participation GIS in the UK and the USA: A cross cultural analysis [referat wygłoszony podczas] The 98th AAG Annual Meeting, Los Angeles, California; źródło: http://www.casa.ucl.ac.uk/muki/pdf/HaklayandHarrison-PPGIS-AAG2002.pdf sprawdzone 30.03.2005

Majer Andrzej 1999; Miasta Ameryki - Kryzys i polityka odnowy; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa

Sanoff Henry 2000, Community Participation Methods in Design and Planning, John Willey and Sons, New York, USA

23.03.2008. 18:06

Ten artykuł nie ma jeszcze żadnych komentarzy.